مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر
 
 
 
 
 
 
 
 برگزاری جلسه هیئت امناء مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر

 مراسم سیاهه زنی ماه محرم در مجتمع کوثر

 برگزاري همايش طلايه داران محرم ويژه مبلغات استان تهران

 برگزاری همایش مودت در مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر

 برگزاری مراسم آئین آغاز سال تحصیلی با حضور حجت‌الاسلام امیر آتشانی در مجتمع کوثر

 برگزاري همايش مودت همزمان با روز مباهله و خانواده اسلامي شنبه 25 شهريور در مجتمع كوثر

 بیانیه حوزه‌های علمیه خواهران برای حضور گسترده در دوازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری

 بیانیه اساتید و طلاب مجتمع کوثر در محکومیت هتک حرمت به ساحت مقدس ثامن الحجج علی بن موسی الرضا (ع)

 محکومیت اعدام عالم گرانقدر شیخ نمر به دست آل سعود

 بیانیه محکوم کردن کشتار مردم مظلوم یمن

 بیان رهبری درشهادت امیرالمؤمنین(علیه السلام)، مصیبتِ همیشه‌ی زمان

 فضیلت ماه رمضان

 

 

 

خانه کانون قرآن حافظ و اقتباس ازقرآن...
چهار شنبه 23 فروردين 1396     حافظ و اقتباس ازقرآن

حافظ و اقتباس ازقرآن

عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت

حافظا در کنج فقر و خلوت شب های تار تا بود وردت دعا و درس قرآن غم مخور

ندیدم خوش تر از شعر تو حافظ به قرآنی که اندر سینه داری

حافظ در زمان خود تنها به لقب شمس الدین و تخلص حافظ مشهور بوده و القاب و عناوینی همچون خواجه، لسان الغیب، ترجمان الاسرار، عمدة العارفین و سلطان الشعرا و نیز نسبت او یعنی شیرازی، ظاهرا پس از مرگ او اطلاق شده است در سال تولد حافظ اختلاف است و آن را از ۷۱۳ تا ۷۲۰ق گفته‌اند ،در مورد خاستگاه حافظ اتفاق نظر وجود ندارد و خود حافظ را زاده و رشدیافته شیرازدانسته، لقب یا نام جدش را غیاث الدین و لقب یا نام پدرش را به اختلاف بهاءالدین یا کمال الدین آورده‌اند.
محافظت حافظ بر قرآن ؛ درس قرآن... و تحشیه کشاف و مفتاح و مطالعه مطالع و مصباح... از جمع غزلیاتش مانع آمدی.
مراد از کشاف کتاب الکشاف عن حقیقة التنزیل اثر زمخشری است که خود حافظ نیز در اشعارش از آن یاد کرده است. حافظ همچنین در اشعار خود به حضور در مدرسه، ۴۰ سال تحصیل علم و فضل، درس صبحگاهی و حفظ قرآن بر حسب قرائت‌های مختلف اشاره کرده است.
شرایط سیاسی ایران در عصر حافظ نابسامان بود تا بدانجا که آن را عصر ملوک‌الطوایف ایران میان دو دولت ایلخانیان و تیموریان خوانده‌اند. در سال ۷۴۳ق. (دوره جوانی حافظ) ابواسحاق اینجو در شیراز به قدرت رسید که مردی شاعر و شعردوست بود و این امر در شعر حافظ بازتاب یافته است. حکومت او دیری نپایید و در سال ۷۵۸۸ق با غلبه مبارزالدین مظفری بر فارس و چیرگی «ظاهرپرستان پر تزویر»، دوره‌ای تاریک برای حافظ پدید آمد که انعکاس آن نیز در اشعار او هویداست و هر جا از «محتسب» سخن گفته، گویا منظور او همین امیر مظفری است. پس از آن، دوره حکومت شاه شجاع آغاز می‌شود که فردی شاعر و ادیب بوده و حافظ ۳۲ سال از عمر خود را در زمان او سپری کرده و اشعار بسیاری درباره او گفته است.
بهاءالدین خرمشاهی معتقد است:حافظ در اصول عقاید، یعنی مکتب کلامی، پیرو اشعری و در فروع مذهب فقهی شافعی است و در عین حال آشکارا گرایش به تشیع دارد، اما شیعی کامل عیار نیست و مسلّم است که مثل هر مسلمان پاک‌اعتقادِ بی‌تعصبِ صاحبدلی، دوستدار خاندان عصمت و طهارت (ع) است.
گرایش او به خاندان پیامبر(ص) و حضرت علی(ع) نیز دو وجه و محمل دارد: یکی تمایل به اهل بیت (ع) در نزد شافعی و پیروان او. دوم نوعی گرایش کلی و مبهم و کمرنگ به تشیع که در عصر حافظ باب شده بود.
قاضی نورالله شوشتری در کتاب مجالس المؤمنین درباره حافظ گفته است:حافظ، عارف شیراز، سردفتر اهل راز و در حقایق و معارف ممتاز بود و... ایمان او مُبرّا از عیب و ریب است(سید نورالله شوشتری، مجالس المؤمنین، تهران، ج۲، ص۱۱۹)
با نگاهي گذرا آثار بزرگان ادبيات و شعر پيداست كه بسياري از عبارات و تعبيرات و اشارات و استدلال‏هاي آنان به اقتباس يا الهام از اين كتاب مبين و يا احاديث ائمه معصومين (عليهما السلام) است.
قرآن كتاب ديني و اعتقاد نامه همه مسلمانان جهان است. قرآن شريف اين كتاب حكمت و هدايت نظر به تعالي انسان‏ها از خاك تا افلاك دارد و اساسا آمده است كه آدميزادگان را از مغاك شهوات پست‏حيواني به اوج افلاك و سفرهاي علوي و آسماني برساند. كتابي كه با گذشت هزار و چهار صد سال، با زندگي آنان عجين شده و گويي با رگ و پوست و خون آنان در هم آميخته. لذا خواندن، درك مفاهيم و آموزش اين كتاب بزرگ به منزله زيستن و حيات دوباره ما با قرآن است. .
ادبيات‌ كهنسال‌ كشورمان‌ چنان‌ مفاهيم‌ گوناگوني‌ را از اين‌ سرچشمه‌هاي‌ پربركت‌ الهي‌ وام‌ گرفته‌ كه‌ بدون‌ آشنايي‌ با قرآن‌ و حديث‌، آگاهي‌ نسبت‌ به‌ تمامي‌ زواياي‌ سروده‌ها و نوشته‌هاي‌ شعرا و نويسندگان‌ ايراني‌ به‌ امري‌ محال‌ مبدل‌ شده‌ است‌. از طرفي‌، اين‌ تأثيرپذيري‌ تنها به‌ حوزه‌ مفاهيم‌ محدود نشده‌ و حوزه‌ علوم‌ ادبي‌ و چگونگي‌ به‌ كارگيري‌ كلمات‌ و كيفيت‌ كلام‌ را نيز در برگرفته‌ است‌.
با نگاهي گذرا به آثار اين شعراء پيداست كه بسياري از عبارات و تعبيرات و اشارات و استدلال‏هاي آنان به اقتباس يا الهام از اين كتاب مبين و يا احاديث ائمه معصومين (عليهما السلام) است.
تاريخ ادبيات نشان مي دهد كه هر چه زمان گذشته است، نفوذ معنوي قرآن كريم در ادبيات مردم مسلمان بيشتر شده است. مقصود اين است كه در صدر اسلام يعني قرن اول و دوم، ادبيات عرب آن مقداري كه قرآن بايد جاي خود را باز كند نكرده است، هر چه زمان مي گذرد قرآن بيشتر آنها را تحت نفوذ قرار مي دهد.



اقتباس از قرآن
حافظ شناسان در انس داشتن حافظ با قرآن و تاثیرپذیری شعر او از آن اتفاق نظر دارند و معتقدند مهمترین عامل انتخاب واژه «حافظ» به عنوان تخلص او، حفظ قرآن و انس داشتن با آن است. تاثیرپذیری شعر حافظ از قرآن از دو دیدگاه قابل بررسی است:
حافظ به انواع و اقسام مختلف از قرآن کریم اخذ و اقتباس کرده است.این اقتباس: گاه به صورت مستقیم است.بدین معنی که تمام و یا بخشی از یک آیه را با اندک تغییری به‏ صورت مصراع یا بیتی تمام،در شعر خویش آورده است وگاه به صورت استفاده ازمعانی آیات می باشد.
1 .ترجمه: منظوم کردن ترجمه برخی آیات قرآن مانند:
: وَلَا تَزِرُ‌ وَازِرَ‌ةٌ وِزْرَ‌ أُخْرَ‌ىٰ (سوره انعام، ۱۶۴)
عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت

• فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ (سوره بقره، ۱۵۲)
گرت هواست که معشوق نگسلد پیوند نگاه دار سر رشته تا نگه دارد

۲. اقتباس: به معنای اشتمال کلام بر آیات قرآن مانند:
• إِنِّي آنَسْتُ نَارً‌ا سَآتِيكُم مِّنْهَا بِخَبَرٍ‌ أَوْ آتِيكُم بِشِهَابٍ قَبَسٍ (سوره نمل، ۷)
لمع البرق من الطور و آنست به فلعلی لک آت بشهاب قبس

۳. تلمیح: به معنای اشاره به قصص قرآنی مانند:
*اشاره به داستان سرد شدن آتش بر حضرت ابراهیم(ع):
یا رب این آتش که در جان من است سرد کن زان سان که کردی بر خلیل

چگونگی اقتباس حافظ از قرآن:
 شب وصل است و طی شد نامه هجر سلام فیه حتی مطلع الفجر
مصراع دوم بیت بالا از آخرین آیه سورهء قدر اقتباس شده است.
گاه با درج بخشی از آیات قرآن در مصراع یا بیت،به سخن خود شکوه و زیبائی‏ می‏بخشد.
 چشم حافظ زیر بام قصر آن حوری سرشت‏ شیوهء جنات تجری تحتها الانهار داشت
از آیه یازدهم از سورهء بروج؛ ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات لهم جنات تجری به تحتها الانهار ذالک الفوز الکبیر»
 تا نفخت فیه من روحی شنیدم شد یقین‏ بر من این معنی که مازان وی و اوزان ماست‏
از آیهء 28 از سورهء حجر اقتباس شده است و تمام آن‏چنین است: فاذا سویته و نفخت فیه من روحی ققعو اله ساجدین»
گاه با آوردن لفظی و یا ترکیبی از قرآن،به مضمون آیه‏ای اشاره کرده است.
 حضور خلوت انس است و دوستان جمعند و ان یکاد بخوانید و در فراز کنید
"ان یکاد"؛ تلمیحی است به آیهء،و این یکاد الذین کفروا لیزلقونک بابصارهم لما سمعوا الذکر و یقولون ان لمجنون و ما هو الا ذکر للعالمین.
آن شب قدري كه گويند اهل خلوت امشب است يا رب اين تأثير دولت در كدامين كوكب است
"شب قدر" ترجمه فارسي "ليله القدر" ميباشد كه در سوره قدر آمده است.
و نيز:
يعني بيا كه آتش موسي نمود گل تا از درخت نكته توحيد بشنوي
شب تار است و ره وادي ايمن در پيش آتش طور كجا موعد ديدار كجا است
اين دو بيت برساخته و برآيندي از داستان حضرت موسي و كوه طور است (قصص، 29)
اثرپذيري تلميحي
فيض روح القدس ار باز مدد فرمايد ديگران هم بكنند آنچه مسيحا ميكرد
اشاره و تلميح به آيه 87 و 253 سوره بقره: "وءاتَينا عيسَي ابنَ مَريَمَ البَيِّنـَتِ وَاَيَّدنـَهُ بِروحِ القُدُسِ" و نمونههاي ديگري از انواع اثرپذيري.(براي آگاهي بيشتر ر. ك: تجلي قرآن و حديث در شعر فارسي، سيد محمد راستگو، بخش دوم، سمت.)
عرفان در شعر حافظ
جمعی از علمای شیعه، اشعار حافظ را عرفانی دانسته و او را ستوده‌اند. مرتضی مطهری درباره عرفان حافظ گفته است:
"دیوان حافظ یك دیوان عرفانی است و در حقیقت یك كتاب عرفان است. بعلاوه جنبه فنی شعر، به عبارت دیگر عرفان است بعلاوه هنر." در میان دواوین شعرای فارسی دیوان عرفانی زیاد است، اما دیوانی كه واقعاً از یك روح عرفانی سرچشمه گرفته باشد یعنی واقعاً عرفان باشد كه به صورت شعر بر زبان سراینده‌اش جاری شده باشد (نه اینكه شاعری بخواهد به سبك عرفان شعر گفته باشد)، زیاد نیست ؛ مرحوم قاضی، حافظ شیرازی را هم عارفی کامل می‌دانستند و اشعار مختلف او را، شرح منازل و مراحل سلوک تفسیر می‌کردند. (محمد حسین حسینی طهرانی، روح مجرد، ص۳۴۳)

خدیجه جلالی
مدیر مجتمع آموزش علوم اسلامی کوثر






امروز:  جمعه 31 شهريور 1396
اخبار
آموزش
کتابخانه
اصطلاحات
مقالات
اساتید
کانون قرآن
گفتمان
پرسش و پاسخ
بسیج
گالری عکس
مناسبت ها
فرزانگان
اطلاعیه ها و بیانیه ها
رویدادها
تازه های علمی
 
 
 
 
کليه حقوق معنوي براي مجتمع آموزش علوم اسلامي کوثر محفوظ مي باشد.
Designed by Hetav Group & Powered by: Karimabadi